Teknede bulunan her bir mürettebatın birbirini doğru anlayabilmesi için denizcilik terimleri kullanılır. Teknedeyken ‘teknenin sağına gel, sola dön, ipi çek, yelkenin bu tarafını gerdir’ gibi tabirler ile anlaşmak güçtür. Bu sebeple, teknede her bir yerin ve parçanın adı vardır. Bu terimleri doğru zamanda ve doğru yerde kullanmak tekne içerisinde iletişimi hızlandıracağından bazı önemli parçaları bilmek ve konuşmak kritik zamanlarda hayat bile kurtarabilir. O kadar çok denizcilik terimi vardır ki inanın hepsini bilmek zordur ama bazı kritik kelimelerin bilinmesi önemlidir zaten tekne üzerinde durdukça ve tecrübe ettikçe bu terimlerin hepsine ister istemez aşina oluyorsunuz.

Hatta daha fazlasını öğrenmeliyim diye kitaplar alıp sözlük okur gibi okumaya başlıyorsunuz. Bu konuda en kapsamlı kaynaklardan biri olarak Denizler Kitapevinin yayını olan ‘A’ dan Z’ ye Yelkende Denizcilik Terimleri Sözlüğü’ nü tavsiye edebilirim.

Türk Denizciliğine bakıldığında terimlerin bir kısmı eski Osmanlı bir kısmı da Latin Avrupa kökenlidir. Mesela yelkenli tekne kıçtan kara olduğunda dışarı çıkmak için tekne ile kara arasındaki bağlantıyı sağlayan tahta lata pasarella olarak adlandırılır. Latin Avrupa kökenlidir, buna karşılık gemilerin küpeştesine çıkmak için kullanılan ise merdivendir. Türk Denizcilik terimleri bu iki kültürden etkilenmiş olup bunlar yetmiyormuş gibi bir de Türk Denizcilik Kanunları da İngiliz standartlarına göre yazılmıştır. Hey gidi Piri Reis, hey gidi Uluç Reis, hey gidi Hayrettin Paşa ve niceleri…Yönetimlerimizin ilgisizliği ve yabancı devletlerin baskıları yüzünden bu hale gelen denizciliğimizi eskiden yaşamış büyük denizcilerimiz görseler herhalde kemikleri sızlardı. Ruhları şad olsun. Hala denizciliğimizi geliştirmeye çalışıyoruz.

Her neyse biz konumuza dönelim yine…İlk olarak bir yelkenin kısımlarını inceleyelim. Şekil 1’ de belirtilen kısımlar yelkencilikte bir teknenin arması veya donanımı olarak adlandırılır. Ana yelken, cenoa, direk, ıstralyalar , bumba, pupa palangası… Tekne de temel olarak en az 2 adet yelken vardır. Ana Yelken (şekil 1)ve Cenoa (şekil 1)dır. Direğin üst tepesine(cunda) gelen yelkenin köşesine çördek(şekil 1), bumbanın(şekil 2), ana direğe(şekil 3) bağlandığı yelkenin köşesine karula köşesi(şekil 1), bumbanın pupa/kıç(şekil 4) tarafındaki yelkenin köşesine de ıskota köşesi(şekil 1) denir. Ana yelkenin ve cenoanın kenar ve köşe adları aynıdır. Iskota köşesi ile karula köşesi arasındaki yelkenin alt kısmına alt başo veya alt yaka(şekil 1), Karula köşesi ile çördek arasındaki yelkenin kısmına orsa yakası(şekil 1), kalan 3. kenar olan en uzun kenara ise güngörmez yakası(şekil 1) denir. Ana yelkenin rüzgar dolduğunda formunu koruması için ise balen(şekil 1) denilen ana yelkenin içine sokulan çubuklar kullanılır.

Tekne seyir halindeyken mürettebatın olduğu bölgeye havuzluk(şekil 2) denir. Seyir halinde ve sert havalarda mümkün mertebe havuzluk bölgesinde durulmalıdır. Teknenin üst kısmına güverte(şekil 2), güvertenin teknenin bordasına(şekil 3) döndüğü kısmına da küpeşte(şekil 2), teknenin güvertede olan açılabilir camlarına hatch(şekil 2) denir. Teknedeyken basit makaralı sistemler mantığı ile yelkenlere binen kuvvetleri azaltmak için vinç(şekil 2) kullanılır. Yelkenleri kullanmak için kullanılan iplerin adı ıskotadır. Iskotaların vinçlere saat yönünde sarılması ile yelkenler kontrol edilir. Vinçlere sarılan ıskotaların sarım sayısına volta denir. Sert havalarda ıskotaların vinçlere volta sayısı artırılmalıdır. Volta sayısını alışkanlık kazanmak amacı ile hava şartları ne olursa olsun en az 3 adet volta atılmasını öneririm. Bu sayede hem fazla güç kullanmadan yelken ayarlarını yapabilir hem de güvenli bir şekilde ıskotaları tutarak elinizden kaçmasını önlemiş olursunuz. Ana yelken arabası(şekil 2) ile bumbayı sancak(şekil 4) veya iskele(şekli 4) tarafına hareket ettirerek ana yelkeni havanın durumuna göre ayarlayabilirsiniz. Bir yelkenli teknede ayarlamak kelimesi yerine yelkenin trim edilmesi kullanılır.

Pupa palangası(Şekil 3), pupa ve geniş apaz seyirlerinde-teknenin rüzgarı pupa/kıç, sancak kıç omuzluk(Şekil 4) ve iskele kıç omuzluk(Şekil 4) bölgelerinden aldığı seyirler-bumbayı daha güverteye yaklaştırarak daha fazla yelken alanı sağlamak ve ana yelkeni daha verimli kullanmak için kullanılır. Baş ıstralya(Şekil 3), cundadan teknenin baş/pruva(Şekil 4) bölgesine, Kıç ıstralya(Şekil 3), cundadan teknenin Kıç/pupa(Şekil 4) bölgesine inen çelik halatlardır. Borda(Şekil 3), teknenin sancak ve iskele tarafındaki su üstünde kalan kısmına, Karina(Şekil 3), teknenin su altındaki kısmına ve karina ile bordanın kesişim hattına da su hattı(Şekil 3) denir. Yanal kuvvet etkisini azaltmak ve teknenin aynı çizgide yürümesini sağlayan teknenin altındaki çıkıntıya salma(Şekil 3) denir. Tekneye yön veren ise dümen palası (Şekil 3)dır.

Rüzgarınız kolayınıza essin…